Ankara --:-- · —
bilgi@utuhukuk.com
0536 593 16 00
UTU Hukuk ve Danışmanlık8 dk okumaGüncelleme:
Taşıyıcının sorumluluğu, taşıyıcının eşyayı taşınmak üzere teslim almasından teslim etmesine kadar eşyanın zıyaından, hasarından veya teslimindeki gecikmeden doğan zararlar için Türk Ticaret Kanunu’na göre üstlendiği sorumluluktur. Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenen “taşıma işleri”ne ilişkin hükümler, son derece teknik bilgi gerektiren ve birden fazla hukuk dalına dokunan bir alanı oluşturur. Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenen “taşıma işleri” düzenlemeleri yurt içinde gerçekleştirilen taşıma işlerine ilişkin uyuşmazlıklarda uygulama alanı bulmaktadır. Bu yazımızda özellikle mal/emtia taşımalarında taşıyıcının sorumluluğunun ne şekilde olacağı anlatılacaktır.
TTK Madde 850 hükmünde taşıyıcının kim olduğu, taşımanın konusunun neleri oluşturduğu düzenlenmiştir.
“(1) Taşıyıcı, taşıma sözleşmesiyle eşya veya yolcu taşıma işini veya ikisini birlikte üstlenen kişidir. Eşya her türlü yükü de kapsar.
(2) Taşıyıcı, taşıma sözleşmesiyle eşyayı varma yerine götürmeyi ve orada gönderilene teslim etmeyi veya yolcuyu varma yerine ulaştırmayı; buna karşılık, eşya taşımada gönderen ve yolcu taşımada yolcu, taşıyıcıya, taşıma ücretini ödemeyi borçlanır.”
Türk Ticaret Kanunu, m. 850
Denilerek taşımanın konusunun insan, eşya, mal, emtia vb. canlı cansız her şeyin olabileceği düzenlenmiştir.
Öncelikle taşıma konusu mal/emtianın bir yerden bir yere taşınmasını taşıyıcı taşıma sözleşmesi ile beraber üstlenmektedir. Taşıma sözleşmesinin tarafları gönderici ve taşıyıcı olabileceği gibi alıcı ve taşıyıcı da olabilir.
Gönderici ve taşıyıcı
Taşıma sözleşmesi gönderici ile taşıyıcı arasında kurulabilir.
Alıcı ve taşıyıcı
Taşıma sözleşmesi alıcı ile taşıyıcı arasında da kurulabilir.
Taşıyıcı, taşıma sözleşmesi ile beraber taşımayı üstlendiği emtia/malları teslim alarak taşımaya başladığı andan taşımayı sona erdirdiği malın/emtianın alıcı adresine teslimine kadar geçen sürede meydana gelen zıya, hasar ve gecikmeden doğan zararlardan sorumludur.
Objektif özen sorumluluğu
Burada taşıyıcının sorumluluğu objektif özen sorumluluğudur. Ancak olayın somut özelliklerine göre bu sorumluluğun tayininde farklı durumlar gerek kanundan gerekse teamüller gereği dikkate alınmaktadır.
TTK’nın ilgili maddeleri şu şekildedir.
“(1) Taşıyıcı, eşyanın taşınmak üzere teslim alınmasından teslim edilmesine kadar geçecek süre içinde, eşyanın zıyaından, hasarından veya teslimindeki gecikmeden doğan zararlardan sorumludur.
(2) Zararın oluşmasına, gönderenin veya gönderilenin bir davranışı ya da eşyanın özel bir ayıbı sebep olmuşsa, tazminat borcunun doğmasında ve kapsamının belirlenmesinde, bu olguların ne ölçüde etkili olduğu dikkate alınır.
(3) Gecikme hâlinde herhangi bir zarar oluşmasa da taşıma ücreti gecikme süresi ile orantılı olarak indirilir; meğerki, taşıyıcı her türlü özeni gösterdiğini ispat etmiş olsun.”
Türk Ticaret Kanunu, m. 875 · Zıya veya hasar ile gecikmeden doğan zarardan sorumluluk
875. maddede düzenlenen hükümlerle taşıyıcının sorumluluğunun genel çerçevesi çizilmiş, sorumluluğun süresi, sorumluluğun tayininde etki edecek durumlar yine genel bir çerçeve içerisinde belirtilmiştir. Unutulmamalıdır ki, her taşıma işinde göndericinin, alıcının, taşıyıcının sorumlulukları, görevleri, yükümlülükleri sözleşme serbestisi içerisinde değişkenlik gösterebilir, taşımanın şekli de göz önünde bulundurularak değerlendirilmektedir.
Sözleşme serbestisinin sınırlarından biri olan genel işlem şartlarını genel işlem şartı nedir yazımızda ele aldık.
MADDE 876- (1) Zıya, hasar ve gecikme, taşıyıcının en yüksek özeni göstermesine rağmen kaçınamayacağı ve sonuçlarını önleyemeyeceği sebeplerden meydana gelmişse, taşıyıcı sorumluluktan kurtulur.
Türk Ticaret Kanunu, m. 876
MADDE 877- (1) Taşıyıcı, taşıma aracındaki arızaya, taşıtı kiraladığı kişinin onun temsilcilerinin veya çalışanlarının kusuruna dayanarak sorumluluktan kurtulamaz.
Türk Ticaret Kanunu, m. 877
Sorumluluktan kurtulma durumlarına ilişkin olarak da kanun yine geniş bir çerçeve çizmiş, taşıyıcının taşıma aracındaki arızayı ve taşıtı kiraladığı kişinin, onun temsilcilerinin veya çalışanlarının kusurlarını defi olarak sunamayacağı, bu kişilerin kusurlarından kaynaklı oluşan zarar, gecikme ve zıyadan kaynaklı sorumluluktan kurtulamayacağı belirtilmiştir.
Kanun, genel kuralın yanında taşıyıcıyı sorumluluktan kurtaran özel hâlleri de tek tek saymıştır:
(1) Zıya, hasar veya teslimdeki gecikme, aşağıdaki hâllerden birine bağlanabiliyorsa taşıyıcı sorumluluktan kurtulur:
a) Sözleşme veya teamüle uygun olarak üstü açık bir aracın kullanılmış olması yahut güverteye yükleme yapılması.
b) Gönderen tarafından yapılan yetersiz ambalajlama.
c) Eşyanın gönderen veya gönderilen tarafından işleme tabi tutulması, yüklenmesi veya boşaltılması.
d) Eşyanın; özellikle kırılma, paslanma, bozulma, kuruma, sızma, olağan fire yoluyla kolayca zarar görmesine yol açan doğal niteliği.
e) Taşınacak paketlerin gönderen tarafından yetersiz etiketlenmesi.
f) Canlı hayvan taşıması.
g) 27/10/1999 tarihli ve 4458 sayılı Gümrük Kanunu ile diğer kanun ve düzenlemelerde yer alan hükümlerin taşıyıcının sorumluluktan kurtulmasını haklı gösterdiği hâller.
(2) Herhangi bir zararın hâl ve şartlara göre birinci fıkrada öngörülen bir sebebe bağlanmasının muhtemel bulunduğu durumlarda, o zararın bu sebepten ileri geldiği varsayılır. Birinci fıkranın (a) bendinde öngörülen olağanüstü zıya veya hasar hâlinde bu karine geçerli olmaz.
(3) Zıya, hasar veya gecikme, gönderenin eşyanın taşınmasına ilişkin özel talimatlarına taşıyıcının uymamasından ileri gelmişse, taşıyıcı birinci fıkranın (a) bendine dayanarak sorumluluktan kurtulamaz.
(4) Taşıyıcı, sözleşme uyarınca eşyayı sıcağa, soğuğa, ısı değişikliklerine, neme, sarsıntılara ya da benzer etkilere karşı özel olarak koruma yükümlülüğü altında ise, birinci fıkranın (d) bendine ancak, hâl ve şartlara göre, özellikle de gerekli donanımın seçimi, bakımı ve kullanımına ilişkin kendisine düşen tüm önlemleri almış ve özel talimatlara uygun davranmış bulunması hâlinde dayanabilir.
(5) Taşıyıcı birinci fıkranın (f) bendine ancak hâl ve şartlara göre kendisine düşen tüm önlemleri almış ve özel talimatlara uygun davranmış bulunması hâlinde dayanabilir.
Türk Ticaret Kanunu, m. 878 · Özel hâller
878. maddede ise spesifik durumlar üzerinden taşıyıcının sorumluluktan kurtulma durumları düzenlenmiştir. Bunun dışında taşıyıcının sorumluluktan kurtulup kurtulamayacağı, her taşımanın özellikleri gözetilerek 876. maddedeki en yüksek özen ölçütüne göre değerlendirilir.
Gümrük mevzuatından doğan uyuşmazlıkları gümrük uyuşmazlıkları yazımızda ele aldık.
“(1) Taşıyıcı;
a) Kendi adamlarının,
b) Taşımanın yerine getirilmesi için yararlandığı kişilerin, görevlerini yerine getirmeleri sırasındaki fiil ve ihmallerinden, kendi fiil ve ihmali gibi sorumludur.”
Türk Ticaret Kanunu, m. 879 · Yardımcıların kusuru
Bu maddede ise yukarıda belirtilen sorumluluktan kurtulma durumları arasında gösterilen ancak sorumluluktan kurtulma yolu sunmayacağı düzenlenen, taşıyıcının taşıtı kiraladığı kişinin çalışanlarının kusurlarına ilişkin olan düzenlemeye benzer bir düzenleme mevcuttur.
Taşıyıcı, kendi adamlarının yani çalışanlarının kusur ve ihmallerinden kendi kusur ve ihmali gibi sorumlu olmaktadır. Burada taşıyıcı denildiğinde bir nakliye şirketi akla gelebileceği gibi, kendi nam ve hesabına çalışmakta olan gerçek kişi tacir de akla gelebilir. Bu kişilerin çalışanlarının büyük bir operasyonel süreç içerisinde veya gayet temel bir taşıma işini gerçekleştirmekte olmaları arasında da fark bulunmamaktadır. Burada taşıyıcının kendi adamından anlaşılması gereken kişi taşıma vasıtasının şoförü veya taşıyıcının yüklemeyi ve boşaltmayı üstlendiği durumlarda yükleme ve boşaltmayı yapan taşıyıcı çalışanlarıdır.
İkinci bentte düzenlenen, taşıyıcının taşıma işini gerçekleştirmesinde yararlandığı kişilerin fiil ve ihmallerinden de kendi fiil ve ihmali gibi sorumlu olması durumu, fiili taşıyıcı ile asli taşıyıcı/akdi taşıyıcı ilişkisini de kapsar; fiili taşıyıcı ayrıca TTK m. 888’de düzenlenmiştir.
Bir taşıma işini bir taşıyıcı göndericiyle veya alıcıyla yaptığı taşıma sözleşmesi ile beraber üstlenmiş olabilir. Buradaki taşıyıcı asli taşıyıcı/akdi taşıyıcı durumundadır. Asli taşıyıcının/akdi taşıyıcının bu taşımayı bir başka taşıyıcıya yaptırması durumunda taşımayı yapan taşıyıcı fiili taşıyıcı olmaktadır.
Asli / akdi taşıyıcı
Taşıma işini göndericiyle veya alıcıyla yaptığı taşıma sözleşmesi ile üstlenen taşıyıcıdır.
Fiili taşıyıcı
Akdi taşıyıcının taşımayı yaptırdığı, taşımayı fiilen yapan başka taşıyıcıdır.
Müşterek müteselsil sorumluluk
Netice olarak akdi taşıyıcı/asli taşıyıcının fiiliyatta taşıma işini bir başka taşıyıcıya yaptırması durumu akdi taşıyıcının/asli taşıyıcının gönderen / alıcıya karşı sorumluluğunu ortadan kaldırmamakta, aksine fiili taşıyıcı ile birlikte müteselsil sorumluluğunu doğurmaktadır (TTK m. 888/3). Akdi taşıyıcının/asli taşıyıcının fiili taşıyıcı kullanarak taşıma işi yapması uygulamada çokça rastlanan bir durumdur.
İlgili mevzuat: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (mevzuat.gov.tr)
Taşıyıcı, taşıma sözleşmesiyle eşya veya yolcu taşıma işini veya ikisini birlikte üstlenen kişidir. Eşya her türlü yükü de kapsar.
Taşıyıcı, eşyanın taşınmak üzere teslim alınmasından teslim edilmesine kadar geçecek süre içinde, eşyanın zıyaından, hasarından veya teslimindeki gecikmeden doğan zararlardan sorumludur.
Taşıyıcının sorumluluğu objektif özen sorumluluğudur. Ancak olayın somut özelliklerine göre bu sorumluluğun tayininde farklı durumlar gerek kanundan gerekse teamüller gereği dikkate alınmaktadır.
Gecikme hâlinde herhangi bir zarar oluşmasa da taşıma ücreti gecikme süresi ile orantılı olarak indirilir; meğerki, taşıyıcı her türlü özeni gösterdiğini ispat etmiş olsun.
Zıya, hasar ve gecikme, taşıyıcının en yüksek özeni göstermesine rağmen kaçınamayacağı ve sonuçlarını önleyemeyeceği sebeplerden meydana gelmişse taşıyıcı sorumluluktan kurtulur. TTK m. 878’de ayrıca sözleşme veya teamüle uygun olarak üstü açık araç kullanılması ya da güverteye yükleme, yetersiz ambalajlama, gönderen veya gönderilen tarafından yükleme ve boşaltma, eşyanın doğal niteliği, yetersiz etiketleme, canlı hayvan taşıması ve Gümrük Kanunu ile diğer düzenlemelerdeki hâller sayılmıştır.
Hayır. Taşıyıcı, taşıma aracındaki arızaya, taşıtı kiraladığı kişinin onun temsilcilerinin veya çalışanlarının kusuruna dayanarak sorumluluktan kurtulamaz.
Evet. Taşıyıcı, kendi adamlarının yani çalışanlarının kusur ve ihmallerinden kendi kusur ve ihmali gibi sorumlu olmaktadır. Taşıyıcının kendi adamından anlaşılması gereken kişi taşıma vasıtasının şoförü veya taşıyıcının yüklemeyi ve boşaltmayı üstlendiği durumlarda yükleme ve boşaltmayı yapan taşıyıcı çalışanlarıdır.
Akdi taşıyıcı/asli taşıyıcının fiiliyatta taşıma işini bir başka taşıyıcıya yaptırması durumu, akdi taşıyıcının/asli taşıyıcının gönderen / alıcıya karşı sorumluluğunu ortadan kaldırmamakta, aksine fiili taşıyıcı ile birlikte müteselsil sorumluluğunu doğurmaktadır (TTK m. 888/3).
Görüşme talebi
UTU Hukuk Danışmanlık olarak taşıma hukuku alanında avukatlık ve danışmanlık hizmeti vermekteyiz.
Formu doldurun, sizi arayalım. Dilerseniz doğrudan da ulaşabilirsiniz:
